بی بی سی میگوید :کارشناسان در شهر ادینبورگ در اسکاتلند تحقیقات در مورد اثرات تکلم به دو زبان مختلف بر نحوه استفاده از زبان انگلیسی را آغاز کرده اند.

محققان دانشگاه ادینبورگ شماری داوطلب را مورد آزمایش قرار داده اند که قادرند هم به زبان انگلیسی و هم به زبانی دیگر صحبت کنند و در تحقیقات خود تلاش دارند ببینند مغز آنها زبان انگلیسی را چگونه درک و تجزیه و تحلیل می کند.انگیزه انجام این تحقیق کشف چگونگی جمع آوری و حفظ کلمات انگلیسی در کسانی است که انگلیسی زبان مادری آنها نیست.سارا هیوود، یکی از محققان دانشگاه ادینبورگ، می گوید: "نظریه ما این است که حتی اگر فردی غیربومی به زبان انگلیسی تسلط کامل داشته باشد، حافظه او کلمات انگلیسی را با روشی متفاوت از افراد بومی به خاطر می سپارد.

زبان یکی از اختراعات پر قدرت بشر بوده و مهارتی است که ما را به عنوان یک گونه زیستی از دیگر موجودات زنده منفک می کند و حیطه این اختراع به دنیای ارتباطات محدود نمی شود و حتی به گفته دانشمندان ممکن است قادر باشد همچون یک داروی شیمیایی از برخی عارضه های جسمانی مثل فراموشی و آلزایمر جلوگیری کند.چندی پیش تحقیقی در کانادا نشان داد که افرادی که می توانند با تسلط کامل با دو زبان مختلف صحبت کنند و بنویسند، احتمالا هوشمندتر هستند و این هوشمندی را برای مدت طولانی تری نیز حفظ می کنند. 104 نفر در گروه سنی 30 تا 88 سال در تحقیق دانشگاه یورک کانادا شرکت کرده بودند. محققان این دانشگاه در جریان این مطالعه متوجه شدند که افرادی که به دو زبان مختلف تسلط کامل داشتند در مقایسه با گروهی که فقط یک زبان می دانسته است، تیزهوش تر بوده اند.

محققان کانادایی نتیجه تحقیق خود را در مجله علمی "روانشناسی و سالمندان" (Psychology and Ageing)، منتشر کردند. در این مقاله آورده شده بود که تسلط به دو زبان مختلف احتمالا از کند ذهنی ناشی از کهولت جلوگیری می کند.این در حالی است که تحقیقات قبل از آن نیز نشان داده بود که فعال نگه داشتن مغز ممکن است مانع از ابتلا به بیماری فراموشی (Dementia)، در سنین پیری شود.تحقیقات نشان داده است که افرادی که یک آلت موسیقی می نوازند، می رقصند یا به طور منظم مطالعه می کنند احتمالا کمتر در معرض خطر ابتلا به فراموشی قرار می گیرند.سرگرمی های دیگر مثل حل کردن جدول متقاطع یا بازی تخته نرد نیز احتمالا به حفظ هوشمندی افراد کمک می کند.

مهارت های زبانی

تحقیقی که در دانشگاه یورک کانادا صورت گرفت بار دیگر ثابت کرد که مهارت های زبانی تاثیر مثبتی بر فعالیت مغز انسان دارد.دکتر ایلن بیالیستوک و همکارانش در دانشگاه یورک با استفاده از آزمون های تائید شده میزان ادراک داوطلبان از مفاهیم حسی، تجربی و ذهنی را مورد آزمایش قرار دادند.آنها دانش واژگان داوطلبان، مهارتشان در استدلال غیر بیانی و مدت زمان لازم برای آنها برای واکنش به موقعیت و موضوعی را در نظر گرفته اند.نیمی از داوطلبان کانادایی بودند و فقط به زبان انگلیسی تسلط داشتند. نیمی دیگر از آنها هندی الاصل بودند و هم به زبان انگلیسی و هم به زبان تامیل تسلط داشتند.اما یک نکته در همه داوطلبان مشترک بود و آن این که همگی تحصیلات دانشگاهی خود را تا مقطع کارشناسی به پایان برده بودند و به طبقه متوسط جامعه تعلق داشتند.محققان دانشگاه یورک کانادا در جریان مطالعات خود همچنین متوجه شدند که احتمال مبتلا بودن به بیماری فراموشی ناشی از کهولت سن در میان داوطلبان "دو زبانه" کمتر بوده است.آنها در مقاله خود آورده اند: "افراد دو زبانه در هر سن و سالی که بودند راندمان ذهنی بالاتری داشتند و در میان آنها سرعت کاهش فعالیت مغز به خاطر پیری بسیار کمتر دیده می شد. به نظر می رسد که تسلط به دو زبان مختلف به جلوگیری از ضایع شدن مغز کمک می کند."

"انجمن آلزایمر" بریتانیا از یافته های این تحقیق استقبال کرد.پرفسور کلایو بالارد، مدیر تحقیقاتی این انجمن، گفت: "این احتمال وجود دارد که یادگیری یک زبان دیگر در اوایل کودکی، فرآیند رشد مدار عصبی را به طور مثبت تحت تاثیر قرار دهد. در هر حال، ما باید با احتیاط نتایج این تحقیق خاص را تفسیر کنیم چون داوطلبان از ملیت های مختلف بوده اند و در نظام های آموزشی مختلفی تحصیل کرده اند."

پرفسور بالارد در پایان گفت که "همه محققان می دانند که تحصیل به طور کلی ممکن است به حفظ قدرت ادراک افراد در دوران سالمندی کمک کند."

صفحه نخست        Esasy sahypa

ترکمن مدیکال

  Çilim çekmek zyýanlydyr

 Medisine roboty

Ysraýylly alymlar diametri bary-ýogy 1 milimetr bolan medisina robotyny oýlap tapdylar. Bu robot adamyň wenasynda ýa-da arteriýasynda hereket edýär we ol rak keselini bejermekde kömek edip biler. Robotyň haçan öz işine başlajakdygy häzirlikçe belli däl. Bu robot ilki bilen birnäçe lukmançylyk testlerinden geçmeli bolar. Barlaglardan şowly geçen soň bolsa ol hassahanalarda ulanylyp başlanar.

 Nirede 100 ýaşap bolýar?

100 ýaşa çenli ýaşamak isleýäňizmi? Onda Ýaponiýanyň Okinawa adasyna, Italiýadaky Sardiýanyň belent depelerine ýa-da Kaliforniýanyň Loma-Linda şäherçesine göçmeli bolmagyňyz ahmal. Bütindünýä Saglyk Guramasynyň beýan etmegine görä, Ýaponiýada ýaşaýan adamlar dünýäniň beýleki ýerlerinde ýaşaýanlaryndan has sagdyndyr. Bu ýurtda ynsan ömri ortaça 74,5 barabar (Türkiýede bu san 71,3-e deň). Ösen ýurtlaryň ençemesiniň ýaponlar sagdyn iýmitlerden iýmitlenýärler. Olaryň naharlarynyň agramly bölegi palaw, balyk we deňiz otlarydyr.
   Aslynda ýaponlaryň sarp edýän balyk öümleri et önümlerine garanyňda iki essedenem köpdür. günbatar ýurtlarynda bolsa, bu bütinleý tersine. Ylaýta-da ýagly balyk iýmit her hili düwnük kesselleriniň, ýürek-damar hassalyklarynyň we osteoporozyň töwekgelçiligini azaldýar. Ýaponlaryň iýýän beýleki bir üýtgeşik iýmitleri bolsa suwotulardyr. Dünýäniň iň uzak ýaşly adamlary Okinawa adasynda 100 ýaşa ýeten okinawlylaryň arasynda gereginden artyk agramlaryň sany 1 göterimdenem has azdyr. Okinawalylar her gezek naharlanjak bolanlarynda "hara haçi bu" diýen atalar sözüni gaýtalaýarlar. Bu "doly doýmankam, nahardan çekilmelidirin" diýmegi aňladýar.

 

 Çilim gadagançylygy ýürek kesellerini azaldýar

 Täze barlaglar jemgyýetçilik ýerlerinde çilim çekmegiň gadagan edilmeginiň, ýürek bilen baglanşykly keselleriň azalmagyna getirendigini babatda täze netijeleri ýüze çykardy. Şotlandiýada geçirilen barlaglar gadagançylyk güýje girip başlanyndan soňky ýylda ýürek keselleri zerarly hassahanalarda bejergi alýanlaryň sanynyň 17 göterim azalandygyny mälim etdi. Barlag işleri gadagançylygyň güýje girmezinden öňki we güýje gireninden soňky ýyllarynda Şotlandiýadaky meşhur hassahanalarynyň dokuzsynyň hassa kabul ediş kartoçkalary esasynda geçirildi. Gadagançylykdan öňki on ýyllyk wagtyň dowamynda bolsa ýürek bilen baglanşykly keselleriň ýyllyk azalşynyň bary-ýogy 3 göterimdigi mälim edildi. "Daily Mailin" habaryna görä, Şotlandiýada geçirilen barlaglarda, gadagançylygyň geçen ýylyň Nowruz aýynda güýje girizilip başlanyndan soňra, çilim seýrek çekýänleriň 40 göteriminiň azalandygy hem bar.

  Howa salkynlady dümewlemejek boluň!

Öte yssy günlerden soň, birden aralaşan salkyn howa özi bilen ençeme näsaglyklary bile alyp gelýär. Yssa öwrenişen ynsan bedeni howanyň birden 5-6 dereje pese düşmegi birbada uýgunlaşyp bilmeýär. Howanyň birden üýtgemegi bedende birahatlyk döredýär. Hünärmenler şeýle howada sowuklama, dümew ýaly keselleriň ýüze çykmagyny belläp, ýuka egin-eşikleri eşik gaplara salmagy maslahat berýär. Turkiýäniň Keçioren bilim we barlag hassahanasynyň ýokanç keseller şypahanasynyň hünärmeni doc. Jemil Gül salkyn howalarda ylaýta-da çagalaryň sowuklama, dümew, bokurdak agyry ýaly kesellere ýolukmak ähtimallygynyň artýandygyny belläp, "Mekdebe gidýän çagalara dümew sanjymyny etdirmek olaryň dümewleme töwekgelçiligini azaldar" diýýär. Doc.. Gül dümewlemezlik, sowuklamazlyk üçin ululara-da howanyň ýagdaýyna görä, egin-eşigini kem-kemden galňatmagy maslahat berýär. Gül hatda howa yssyrak bolan halatynda hem galyň egin-eşigi ýanyňdan goýmaly däldigini belleýär. Lukman sowadyjydan doňan ýa öte sowuk suw içmek möwsüminiň yzda galandygyny belläp, ýatylan wagty hem galyňrak ýapynjalary ýapynmagy unutmazlygy maslahat berýär.

Ref.gybat.net

روی موضوع مورد علاقه تان کلیک نمائید :
نظرخواهی ترکمن مدیکال در مورد ترک سیگار	معالجه میگرن توسط توپیرامات
lkinji medisina kömegi( به زبان ترکمنی - Türkmen dilinde)	علت زخم معده
صــــــرع	این بوی زننده از کجا می آید؟
ELEKTRIK TOGY BILEN ŞIKESLENME ( به زبان ترکمنی- Türkmen dilinde)	مثبت اندیشی کلید موفقیت
زنان پر حرف تر از مردان نیستند	جسم‌ خارجی‌ در چشم‌ و گوش‌ - خفگی‌ در کودکان‌
Incekesel ( به زبان ترکمنی- Türkmen dilinde)	پیشگیری و درمان آسکاریس
آنافیلاکسی، کهیر، تب یونجه، آسم	گامی دیگر در جهت درمان آلزایمر
اثر رژیم‌ غذایی بر اعصاب و روان	راهنمای اصول درمان معتادان

صفحه نخست        Esasy sahypa

ترکمن مدیکال

دسته داروئی: محرک رویش مو                            این محلول حاوی 20 میلی گرم ماینوکسیدیل درهرمیلی لیتر می باشد. ماینوکسیدیل موضــعی محرک رویش مو در موارد ریزش موی آندروژنیک می باشد. مکانیسم اثرتـحریک دررویش مو هنوز کامــلا شناخته شده نمی باشدولی احتمالا به علت افزایش جریان خون پوستی به علت بازشدن عروق محـیطی دارای این اثرمی باشد. محلول ماینوکسیدیل 2% پاک دارو برای درمان ریزش مودرخانمهاوآقایان مــورد استفاده قرار می گیرد.

ممکن است تا2هفته اول شروع درمان ؛ ریزش موها افزایــش یابد که این امر طبیعی است . درصورت ادامه باپزشک خود مشورت کنید معمولا بین 2تا4 ماه مــــــــصرف مداوم محلول ماینوکسـیدیل 2% برای مشاهده رویش موهای جدید لازم است. مقداروچگونگی مصرف: مقدار مصرف هردارو را پزشک تعیین می کند . مقدار تجویز معمولی این دارو به قرار زیراست: هر12 ساعت (صبح وشب) هربار20قطره (یک میلی لیترتاخط نشانه) برروی مناطق کم موی سر از قسمت وسط به اطراف چکانده شود. مقدار مـــــــصرف به اندازه طاسی بـــستگی ندارد. لذا؛ نیازی به مصـرف بیش از 40 قـطره (2میلی لیتر) درروز نمی باشد. راهنمائی های عمومی برای مصرف دارو: قبل از مصرف این دارو ؛ درموارد زیر باپزشک خودمشورت کنید: درصورت حساسیت به ماینوکسیدیل ؛ پروپیلن گلیکول ویا الکل این محلول نباید مصرف گردد. ابتلا به اختلالات پوستی دیگر؛ التهاب ؛ خراشیدگی یاآفتاب سوختگی پوست سر؛ بیماری قلبی وفشارخون بالا. نکات قابل توصیه به بیمار: مصرف این دارو درحاملگی توصیه نمی شود.(گروهC) مصرف دارو درشیردهی ممنوع است. مصرف درافراد زیر18 سال وافرادمسن با تجویز پزشک انجام گیرد. ازمصرف داروهای تاریخ گذشته خودداری کنید. این محلول فقط برای مصرف خارجی است ؛ از خوردن آن جدا اجتناب کنید. هنگام مصرف این دارو؛ پوست سر باید کاملا خشک باشد. هرگز برای خشک کردن سرپس از مصرف دارو از موخشک کن برقی استفاده نشود. درصورت نیاز به استفاده از رنگ مو؛ حالت دهنده ویاسایر فرآورده های مربوط به موبهتراست 24 ساعت قبل وبعدازمصرف فرآورده مورد نظر؛ ازمحلول ماینوکسیدیل 2% استفاده کنید لازم به تذکر است که پس از این مدت نیاز به ازدیاد مصرف دارو نیست. به سایر قسمت های بدن مالیده نشود. عوارض جانبــــی: هردارو به موازات اثرات مطلوب درمانی ممکن است باعث بروز بعضی عوارض ناخواسته گردد. این عوارض عبارتند از: خارش ؛ بثورات جلدی؛ واکنشهای حساسیتی مثل قرمزی یا التهــــاب صورت ؛ افزایش ریزش مو؛ سوزش پوست سروندرتا سردرد؛ درصورت تداوم عوارض ؛ مصرف داروراقطع کرده ؛ موهاوپوست سرخودرا شستشودهید وباپزشک خودمشورت کنید.( منبع پاک دارو )

صفحه نخست        Esasy sahypa

ترکمن مدیکال

Witamin D (holesteroldan yasalya) ) – gelip chykyshy : iymitlmek arkaly  adamyn organizmine getirilya, gunun ultrawiolet shohleleri  adamyn derisine tasir edya ve himiki reaksiyalar bilen holesterolyn bir bolegi vitamin D-ge owrulya;
Witamin D-nin esasy funskiyasy- adamyn organizmine kalsiyi we fosfory berkitmek ; bu witamin  hich hachan kopluk etmeya,sebabi artykmach witamin D adamyn bagrynda rezervde durya,hem-de organizmin matach wagtynda harchlanylyar ;
Witamin D-nyn adama in gerekli wagty-  chagalyk(suyt emyan chaga),sebabi enanin suydi bu vitamine garyp bolya ;Fr-da kichi chagalara bu witaminin gundelik dozasyny ayratyn beryaler ; witamin yetmezchiligi chagalarda « rahit » keseline sebap bolyar ;(sunklerin kalsiy berkidip bilmezligi sebapli yumshaklygy>>chaga yorap bashlanda  agramyny gotermek kyn bolup ayaklarynyn sunklerinin egrelmegi)
Garrylyk-(dashary kop chykmayan, wagtyny oylerinde gechiryan garrylar) ; Garrylarda bu witamin yetmezchiligi « osteoporoz » keseline sebap bolya.(sunklerin yumshaklygy>>ansatlyk bilen dovulmegi)
Duzuminde witamin D bolan iymitler :koplench yaglarda, balyk yaglary,yumurtganyn sarysy,
mesge yagy,yagly balyklaryn eti ;

Ref.talyplar.com

صفحه نخست        Esasy sahypa

ترکمن مدیکال

تهوع و استفراغ در بسیاری از اختلالات اتفاق می افتد. در اینجا برخی علل شایع و اینکه چطور با معده شما رفتار می کنند آورده می شود.

علتها متفاوتند

تهوع و استفراغ می توانند با بسیاری از عوامل شامل موارد زیر آغاز شوند:

عفونت معده و روده: این التهاب آستر معده و روده مشخصاً به وسیله عفونتهای ویروسی و باکتریایی از آب یا غذای آلوده ایجاد می شود. علاوه بر تهوع و استفراغ ممکن است ، اسهال آبکی وگرفتگی های شکمی هم داشته باشید.

سردرد یا اختلالات گوش داخلی: یک سردرد شدید مانند میگرن می تواند باعث ایجاد تهوع و استفراغ شود.

اختلالات گوش داخلی مانند: بیماری حرکت نیز می تواند تهوع ایجاد کند.

درمان پزشکی: درمان با داروهای ضد سرطان و اشعه درمانی غالباً با استفراغ همراه است.

سموم: سطح بالای سموم مانند الکل، نیکوتین و داروهایی مانند آنتی بیوتیکها در خون می توانند باعث بروز تهوع و استفراغ شوند.

هورمونها: تغییرات هورمونی اوائل حاملگی می توانند منجر به حالت تهوع و استفراغ شوند همانگونه که موج هورمونی اغلب در دوره های استرس شدید می تواند چنین کاری را انجام دهد. مشکلات غده تیروئید نیز چه هورمون زیاده از حد تولید نماید و چه کم، می تواند باعث تهوع شود.

زخم گوارشی: زخم های گوارشی زخمهای رو بازی هستند که در آستر معده، قسمت های ابتدایی روده کوچک یا مری اتفاق می افتند. نشانه معمول درد، سوزشی مابین استخوانهای قفسه سینه شماست ولی زخمها در عین حال می توانند باعث تهوع و استفراغ نیز بشوند. بسیاری از زخمهای گوارشی از باکتریی به نام اچ پایلوری ناشی می شوند.

سنگهای کیسه صفرا. سنگهای کیسه صفرا رسوبات جامدی از کلسترول و نمکهای کلسیم هستند که در کیسه صفرا یا نزدیک مجاری صفراوی شکل می گیرند. گاهی سنگهای کیسه صفرا باعث تهوع، استفراغ، سوءهاضمه و درد شکمی می شوند.

پانکراتیت: پانکراتیت وضعیتی است که در آن آنزیمهای گوارشی به جای تجزیه غذا در روده کوچک به لوزالمعده حمله می کنند. این وضعیت باعث درد شکمی خفیف تا شدید که اغلب همراه با تهوع، استفراغ و تب است می گردد.

اقدامات مراقبت از خود

اگر شما احساس تهوع می کنید، این پیشنهادات می تواند کمک کننده باشد:

سخت نگیرید. فعالیت می تواند تهوع را بدتر کند.

آب زیاد بنوشید. قطعات یخی یا نوشابه های میوه ای یخی را بمکید. جرعه های کوچک آب، چای کمرنگ نوشابه های غیرالکلی، نوشابه های ورزشی بدون کافئین یا هر دو را بنوشید. نوشیدن مایعات شکردار ممکن است معده شما را نسبت به سایر مایعات آرامتر نماید.

از بوهای غذایی پرهیز کنید: غذا نپزید، از رستورانها وسایر مکانهایی که بوی غذا می دهند پرهیز کنید.

غذاهای سهل الهضم بخورید. با غذاهای سهل الهضمی مانند ژلاتین، کلوچه ها و نان برشته شروع کنید. وقتی این غذاها را تحمل کردید، غلات، برنج و میوه ها را امتحان کنید. از غذاهای چرب و چاشنی دار پرهیز نمایید.

چه وقت به پزشک مراجعه کنم.

وجود حالات گاه به گاهی تهوع و استفراغ معمولاً نگران کننده نیستند. در موارد زیر با پزشک مشورت نمایید.

- تهوعی که همراه با درد یا سردرد شدید باشد به خصوص اگر این نوع سردرد را پیش از این
 نداشته اید.

- اگر به مدت 24 سات قادر به نوشیدن هیچ چیز نباشید.

- استفراغ بیش از 2 یا سه روز پایدار بماند.

- اگر کم آب شده اید و تشنگی بی اندازه دارید، ادرارتان کم شده یا ادرار ندارید و دچار ضعف، گیجی و سبکی سر شده اید.

- استفراغ شما حاوی میزان قابل توجهی خون است یا قهوه ای تیره است.

 درمان بستگی به علت ایجاد کننده نشانه ها دارد.

دکتر رها پازوکی

Sitologiýa ylmynyň ösmegi bilen onuň ulanýan usullary we guralary has kämilleşdi. Öýjükleri öwrenmegiň häzirki zaman döwründe dürli usullar we gurallar ulanylýar. Olardan has giňişleýin ulanylýanlarynyň biri ýagtylyk mikroskopiýasy usulydyr. Adaty ýagylyk ulaldyjysy öýjükleri we onuň düzüm böleklerini 3000 esseden gowrak ulaltmaga mümkinçilik berýär. Bu usul seredilýän bölekleriň ýagtylygy geçirijiligine we döwüjiligine esaslanandyr. Emma adaty ýagtylyk ulaldyjysynda öýjügiň düzüm böleklerine bir wagtyň dowamynda we has anynk gözegçilik etmek mümkin däl. Şol sebäpli faza-kontrast, steroskopiýa, ultramelewşe, lýuminessent, polýarizasion, interferensiýa we elektron mikroskoplary (ulaldyjylary) oýlanyp tapyldy. Iňňän ýuka kesimleri taýýarlap bolýan ultramikrotom ýasaldy. Öýjük böleklerini dürli boýaglar bilen boýamak usuly ulanylýar.
Öýjügiň umumy gurluşy barada aýdanymda, ýokarda hem agzap geçişim ýaly, janly-jandarlaryň aglaba köpüsiniň öýjükleri iki sany düzüm böleginden – sitoplazmadan we ýadrodan ybarat.
Ähli jandarlaryň ýönekeý gurluş birligi hökmünde öýjüge ýaşaýşa mahsus bolan alamatlaryň esasylary degişlidir, ýagny olar iýmitlenýärler, dem alýarlar, köpelýärler, öz alamatlaryny indiki nesillere geçirýärler, gyjynýarlar, hereket edýärler.
Gelip çykyşynyň we gurluşynyň umumylygyna garamazdan ösümlik we haýwan öýjükleriniň arasynda käbir aýratynlyklarhem bar. Bu aýratynlyklar şu aşakdakylardyr:
1. Ösümlik öýjüginiň plazmatiki membranasynyň daşynda sellýulozadan ybarat gatlak bolýar. Oňa öýjük gabyjagy ýa-da öýjük diwary diýilýär. Öýjük gabyjagy ösümlik öýjügine berklik we çeýelik beerýär, öýjügiň durkunny saklaýar, dürli täsirlerden goraýar.
Ýönekeý jandarlaryň we haýwanlaryň köpüsiniň öýjükleriniň daşyny glikokaliks gatlagy gurşap alýar.
2. Ösümlikleriň öýjüklerinde haýwanlaryňkyda bolmadyk plastidler saklanýar. Plastidler biri-birinden reňki we ýerine ýetirýän wezipesi bilen tapawutlanýar (hloroplastlar – ýaşyl, hromoplastlar – sary-mämişi, gyzyl, leýkoplastlar – reňksiz). Olar arkaly ösümlik öýjüklerinde fotosintez, madda toplanmagy we pigmentleriň sintezi amala aşýar.
3. Wakuollar (latynça wacuus – boş) hem ösümlik öýjügine mahsus bolan düzüm bölekleridir. Olaryň daşy plazmatiki membrana meňzeş tonoplast bilen gurşalandyr.
Sitoplazma (grekçe kytos – öýjük, plazma – resmileşen) barada aýdanymyzda ol öýjügiň dury, ýarym suwuklyk halyndaky, ýagtylyk ulaldyjysynda oňat görünýän bölegidir. Onuň 75-85%-ni suw, 10-12%-ni beloklar we aminokislotalar, 4% -ni uglewodlar, 2-3%-ni ýaglar we lipidler, 1%-ni bolsa organiki organiki däl we beýleki maddalar düzýärler. Sitoplazmanyň daşy hususy barda – plazmatiki membrana bilen gurşalan, içinde bolsa sitoplazmanyň esasy maddasy – gialoplazma (grekçe gialos – aýna we plazma – resmileşen), organoidler we ýadro ýerleşýär.
Gialoplazma öýjügiň ähli organoidlerini baglanyşdyrýar we olaryň özara täsirini üpjün edýär.
Organoidler – öýjügiň hemişelik we wajyp düzüm bölekleridir. Olaryň her biri öýjükde özboluşly wezipäni ýerine ýetirýär. Öýjük organoidlerine öýjügiň membranasy, mitohondriýalar, Goljiniň toplumy, endoplazmatik tor, ribosomalar, plastidler degişli. Öýjükleriň käbir görnüşlerinde ýörite wezipäni ýerine ýetirýän organoidler hem bolýar (miofibriller, kirpikjagazlar we dürli ösüntgiler).
Ýadro – ýokarda hem belläp geçişim ýaly, öýjügiň esasy düzüm bölekleriniň biridir we organoidler bilen birlikde ol hem sitoplazmanyň gialoplazmasynyň içinde ýerleşýär.
Plazmatiki membrana (latynça membrana – gabyjak, germew) ähli öýjüklerde bolýar we öýjügiň üstüni emele getirip, sitoplazmany töwerekdäki gurşawdan çäklendirýär. Oňa başgaça plazmalemma (grekçe plazma – resmileşen we latynça lemma – miwäniň gabyjagy) hem diýilýär.
Plazmalemmannyň galyňlygy örän ýuka (40-10 nm) blsa hem ol dürli maddalaryň dykyz we çeýe gatlagyndan ybaratdyr. Ol, esasan fosfolipidlerden we lipoproteid beloklaryndan durýar. Lipid molekulalary membrananyň gurluşynyň esasyny düzýärler. Olar biri-birine ugurdaş iki gatlak bolup ýerleşýärler. Belok molekulalarynyň bir bölegi lipid gatlaklarynyň bir ýada iki tarapyndan bütewi bolmadyk gatlagy emele getirýär, käbir belok molekulalary bolsa lipid gatlagyna batyp durýarlar ýa-da onuň içined ýerleşýärler.
Haýwan öýjükleriniň membranasynyň daşynda glikoproteid tebigatly glikokaliks gatlagy emele gelýär. Ösümlik öýjüginiň membranasynyň daşynda bolsa pektin maddalaryndan ýa-da sellýulozadan ybarat öýjük gabyjagy ýa-da öýjük diwarjygy bolýar. Bulardan başga-da membranalarda we gabyjaklarda dürli hereket hem-de başga maksatlar üçin organoidler (ösüntgiler, kirpikjagazlar, guýrujaklar, gyldyrganjyklar, tikenler, tikenekler) we maddalaryň gatlaklary (dürli duzlaryň kristallary, kutin, hitin gatlaklary, mum gatlagy) emele gelip bilýär.
Plazmatiki membranananyň esasy wezipeleriniň biri öýjük bilen daşky gurşawyň arasynda madda çalşygyny amala aşyrmak we saklamakdyr. Bu wezipe membrananyň gurluşynyň we geçirijiliginiň özboluşlylygyna esaslanandyr. Membrananyň üsti tutuş bolman, onda köp sanly maýdajyk deşijekler – poralar (grekçe poros – deşik, ötelge) bar. Poralar ösümlik öýjüginiň daşky gabyjagynda (diwaranda) hem bolýarlar. Emma olaryň öýjükleri bireleşdiriji we maddalary gönümel geçiriji häsiýeti bolýar.

Ref.gybat.net